PANTEON – (Nie)oczywiste wędrówki po Wrocławiu

(Nie)oczywisty PANTEON wrocławia

matematyk, szachista
1818 – 1879, Wrocław
1851 – zwycięstwo w I międzynarodowym turnieju szachowym w Londynie
1865 – tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego w dziedzinie matematyki
pochowany na cmentarzu przy ul. Ślężnej
1960 – prochy wraz z oryginalnym nagrobkiem przeniesiono do Alei Zasłużonych na Cmentarzu Osobowickim.
od 1992 – we Wrocławiu rozgrywany jest szachowy Memoriał Adolfa Anderssena

polski bibliotekarz i bibliograf, filolog, historyk językoznawstwa i drukarstwa, językoznawca, leksykograf i edytor
1768, Lublin – 1835, Kraków
1779 – zamieszkał u stryja Jana Jerzego (wrocławski szewc) i tam pobierał pierwsze nauki w Gimnazjum Św. Elżbiety.
1790 – Po ukończeniu studiów był przez krótki czas guwernerem u pastora Nürnburgera pod Wrocławiem.
1798-1810 – W czasie swojego pobytu we Wrocławiu pracował jako nauczyciel języka polskiego (Gimnazjum Św. Elżbiety) oraz bibliotekarz. Od roku 1802 współpracował z wydawnictwem Kornów w zakresie publikacji polskojęzycznych. Od 2 lutego 1804 roku był rektorem Szkoły św. Ducha oraz bibliotekarzem biblioteki przy kościele Św. Bernardyna. W roku 1810 odbył podróż do kilku miast (Lublin, Kraków, Puławy).
1811 – przeniósł się do Krakowa w wyniku powołania go na stanowisko kierownika Biblioteki Jagiellońskiej.
prowadził przez wiele lat polemikę z historykami niemieckimi oraz czeskimi na temat polskich korzeni Śląska. Opracował Nowy elementarz polski, a o Śląsku pisał, że jest on odwieczną „polską ziemicą”. Sprzeciwiał się przymusowej germanizacji Polaków na Dolnym i Górnym Śląsku oraz zakazom używania języka polskiego w szkołach i podczas mszy. Nikt wcześniej nie protestował tak mocno przeciw naruszaniu praw śląskich Polaków do nauki w ojczystym języku. Po raz pierwszy Bandtkie przedstawił niezbite dowody związku gwary śląskiej z mową polską na przykładzie gwary ludowej mieszkańców Laskowic, Minkowic i Przeczowa.
Był członkiem loży wolnomularskiej Friedrich zum goldenen Zepter we Wrocławiu w 1813 roku, jeszcze co najmniej w 1817 roku.

niemiecki pływak, dwukrotny złoty medalista olimpijski ze Sztokholmu.
1892, Proboszczów (pow. złotoryjski) – 1959, Cesenatico (Włochy)
Zalecono mu pływanie dla zdrowia, zaczął w wieku 8 lat, aby przezwyciężyć problem z klatką piersiową
1910 – przepłynął 100 metrów stylem klasycznym, ustanawiając rekord świata z czasem 1:18,4. W tym samym roku poprawił ten czas z czasem 1:17,5.
1912 – sukces olimpijski w Sztokholmie – zwycięstwa na dłuższych (200 i 400 metrów) dystansach olimpijskich. Bathe pokonał Amerykanina „Turka” McDermotta, wygrywając te wyścigi, jedyne razy w swojej karierze, kiedy udało mu się pokonać amerykańskiego mistrza.
Podczas swojej kariery pływackiej, która trwała do około 1930 roku, wygrał 6 mistrzostw Niemiec w stylu klasycznym, 5 razy Crownprince Trophy i 3 razy 7,5-kilometrowy wyścig na rzece Odrze.
zdobył ponad 600 trofeów pływackich w ciągu swojej długiej kariery, ale dwa złote medale, które otrzymał od króla Szwecji, były jedynymi nagrodami, które przetrwały II wojnę światową, ponieważ nosił je przy sobie.
Rekordy olimpijskie Bathe’a (3:01,8 na 200 metrów i 6:29,6 na 400 metrów) przetrwały aż do igrzysk w 1924 roku.

W przygotowaniu

jedna z pierwszych w Niemczech kierowczyń rajdowych.
1898, Wrocław – 1988
Urodziła się w rodzinie producenta samochodów Paula Beckmanna.
Ilse nie zamierzała przyglądać się pracy ojca i brata w rodzinnej fabryce, chciała się ścigać. Miała szczęście, bo rodzina nie tylko podzielała jej pasję, ale również uważała, że wykorzystanie samochodów Beckmanna w wyścigach będzie świetną reklamą.
1922 – zaczęła startować przede wszystkim w zawodach regionalnych i ogólnokrajowych. Jej pilotami byli słynny Rudolf Caracciola i Hans Stuck, którzy później przeszli do legendy sportów motorowych.
Ale to Ilse prowadziła, a trzeba przyznać, że lubiła przycisnąć pedał gazu. Jeden z wyścigów dokończyła na gołych felgach. Podobno opony poszły w drobny mak, gdy ostro, przy pełnej prędkości weszła w zakręt.
Ówczesne samochody były stosunkowo szybkie i bardzo niebezpieczne, podobnie jak trasy wyścigowe. Czerwony model Beckmanna, którym ścigała się Ilse, miał 45 koni mechanicznych.
Świetnie rozwijającą się karierę wrocławianki przerwały problemy finansowe rodzinnej firmy.
Po jej sprzedaży Ilse wyjechała na jakiś czas do Szczecina. Zabrała oczywiście swój ukochany czerwony wóz wyścigowy. Podobno gdy samochód spłonął, już nigdy nie usiadła za kierownicą.

W przygotowaniu

ewangelicki teolog, działacz antyfaszystowski
1906, Wrocław – 1945, obóz koncentracyjny Flossenbürg
w wieku 21 lat uzyskał tytuł naukowy doktora teologii a 3 lata później tytuł doktora habilitowanego
1930 – studia w nowojorskim seminarium teologicznym
zdecydowany przeciwnik ideologii narodowych socjalistów
od początku sprzeciwiał się przejawom dyskryminacji Żydów
“Nie powinno się opatrywać rannego pod kołem, tylko wtykać kij w szprychy tego koła”
w sprzeciwie wobec duchownych ewangelickich współpracujących z nazistami utworzył Kościół Wyznający
1943 – aresztowany po nieudanym zamachu na Hitlera
8 kwietnia 1945 skazany na karę śmierci przez powieszenie. Wyrok wykonano następnego dnia.

W przygotowaniu

fizyk
1882, Wrocław – 1970, Getynga
1919 – mianowany profesorem zwyczajnym fizyki teoretycznej na uniwersytecie we Frankfurcie nad Menem
1926 – we współpracy z Pascualem Jordanem rozwinął zamkniętą matematyczną teorię mechaniki kwantowej, co było fundamentalnym wkładem w zrozumienie “logiki atomów”
1954 – Nagroda Nobla w dziedzinie fizyki
W czasie II wojny światowej odmówił udziału w alianckim programie budowy bomby atomowej “Manhattan”
Pochowany w Getyndze. Na jego nagrobku wyryto fundamentalne równanie mechaniki kwantowej: pq – qp = h/2πi
Jego wnuczką była australijsko-brytyjska piosenkarka, tancerka i aktorka Olivia Newton-John

W przygotowaniu

niemiecki historyk i nauczyciel żydowskiego pochodzenia
1888, Wrocław – 1941, Kowno
Urodzony w rodzinie żydowskiej bogatego kupca Louisa, właściciela domu handlowego na wrocławskim Rynku nr 49
1910 – uzyskał doktorat z historii na Uniwersytecie Wrocławskim
Po studiach uczył w szkole.
1914–1919 – walczył w armii niemieckiej na froncie zachodnim we Francji, za służbę odznaczony Krzyżem Żelaznym.
1933 – zwolniony z pracy w szkole z powodu żydowskiego pochodzenia i członkostwa w partii socjaldemokratycznej.
1935 wszedł w skład zarządu Muzeum Żydowskiego, a u schyłku 1936 został nauczycielem historii Żydowskiego Seminarium Teologicznego, pracując w nim do likwidacji szkoły przez władze hitlerowskie pod koniec 1938.
prowadził pamiętnik (dziennik) dokumentujący losy swej rodziny, a także Żydów wrocławskich w tym w czasie nazizmu
1941 – wraz z tysiącem wrocławskich Żydów, został zatrzymany przez władze niemieckie i wywieziony do Kowna, gdzie wszystkich zamordowano w forcie IX dzień po przybyciu. Zginęli wówczas W. Cohn, jego żona i dwie córki (dziewięcioletnia Susanne i trzyletnia Tamara).

W przygotowaniu

niemiecko-szwajcarska alpinistka.
1892, Wrocław (Karłowice) – 1972, South Laguna (USA)
Wyszła za mąż za Guntera Dyhrenfurthema i w latach 1913–1918 urodziła trójkę dzieci. Mieszkała z rodziną w Austrii i Szwajcarii.
Mąż Hettie był pasjonatem wspinaczki alpinistycznej. Gdy zaczynał organizować wyprawy w góry, żona mu towarzyszyła.
1930 – uczestniczyła w międzynarodowej wyprawie himalajskiej do Kangczendzunga. Była jedyną kobietą w zespole. Zarządzała transportem bagażu i zaopatrzeniem dla grupy. Zespołowi nie udało się wejść na szczyt Kangchenjunga, ale zbadał inne góry w okolicy. Hettie opublikowała książkę o swoich doświadczeniach z wyprawy pod tytułem Memsahb im Himalaja.
1936 – wraz ze mężem Gunterem Dyhrenfurthem zdobyła złoty medal w alpinizmie na Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Berlinie. Wówczas po raz trzeci i ostatni wręczono tę nagrodę. Została przyznana w uznaniu osiągnięć pary podczas wyprawy na górny lodowiec Baltoro w Karakorum w 1934, gdzie zdobyli pierwsze wejście ze wszystkich czterech szczytów góry Sia Kangri.
Podczas tej wyprawy Hettie ustanowiła rekord wysokości kobiet wynoszący 7315 m, który nie został pobity przez 20 lat.

W przygotowaniu

poeta niemiecki epoki romantyzmu.
1788, Łubowice – 1857, Nysa
Studiował prawo. Brał udział w wojnach napoleońskich przeciw Francji. Następnie był urzędnikiem państwa pruskiego.
1801 – wraz ze swym o dwa lata starszym bratem Wilhelmem został wysłany do katolickiego gimnazjum św. Macieja we Wrocławiu, gdzie po trzech latach uzyskał maturę.
1805-1808 bracia studiowali prawo w Halle i następnie w Heidelbergu, gdzie Eichendorff poznał poetów romantycznych – Clemensa Brentano i Achima von Arnima. Po krótkiej podróży do Paryża i Wiednia bracia wrócili do majątku rodzinnego.
1816 – rozpoczął pracę w pruskiej administracji państwowej, początkowo źle opłacanej. Mianowanie na radcę stanu (po około 6 latach) umożliwiło utrzymanie wielodzietnej rodziny.
1821 – pracował w Gdańsku na stanowisku radcy do spraw oświaty i spraw kościoła katolickiego w Prezydium i Konsystorzu prowincji Prusy Zachodnie. W latach 1824–1831 działał w Królewcu na stanowisku radcy stanu. Między rokiem 1855 a 1857 mieszkał i pisał w Nysie. Sporo czasu spędzał też w Javorniku (wówczas Jauernig), na dworze Heinricha Förstera, biskupa wrocławskiego. W Nysie zmarł i został pochowany na cmentarzu obok żony.
Dzieła Eichendorffa odznaczają się optymistycznym powiązaniem z przyrodą, Stworzył też znany w Niemczech utwór o charakterze patriotycznym pod tytułem Der letzte Held von Marienburg. Spojrzenie na jego poezję z dzisiejszej perspektywy pozwala w niej dostrzec elementy tradycji i nowoczesności.

W przygotowaniu

polska piosenkarka i kompozytorka, aktorka, z wykształcenia geolożka.
1936, Urgencz (Uzbekistan) – 1982, Warszawa
śpiewała w siedmiu językach: polskim, rosyjskim, niemieckim, włoskim, hiszpańskim, angielskim i po łacinie
Występowała m.in. w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Wielkiej Brytanii, Australii, Francji, Portugalii, Włoszech, Węgrzech, Mongolii, NRD, RFN, CSRS i ZSRR.
wylansowała przeboje: „Tańczące Eurydyki”, „Człowieczy los”, „Dziękuję, mamo”, „Być może” czy „Bal u Posejdona”
1946 – z matką i babcią przyjechała do Polski. Panie zamieszkały w Szczecinie, w lipcu 1946 przeniosły się do Nowej Rudy, a w 1949 – do Wrocławia, gdzie zamieszkały przy ulicy Trzebnickiej.
1955 – ukończyła naukę w VIII Liceum Ogólnokształcącym im. Bolesława Krzywoustego we Wrocławiu z wynikiem bardzo dobrym.
1962 – uzyskała tytuł magistra geologii na Wydziale Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu Wrocławskiego po złożeniu egzaminu magisterskiego z wynikiem bardzo dobrym.
podczas studiów dołączyła jako wokalistka do prowadzonego przez Bogusława Litwińca Teatru „Kalambur”, z którym za spektakl Po ulicach miasta chodzi moja miłość otrzymała główną nagrodę na 1. Ogólnopolskim Festiwalu Kultury Studenckiej w Krakowie
1964 – za wykonanie utworu „Tańczące Eurydyki” otrzymała drugą nagrodę na 2. Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu
1967 – wracając z koncertu we Forlì, uległa wypadkowi samochodowemu, po którym z poważnymi obrażeniami (m.in. złamanym kręgosłupem) trafiła do kliniki Madre Fortunata Toniolo
1982 – została pochowana na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie.

rosyjska poetka, dysydentka, dziennikarka, tłumaczka literatury polskiej
1936, Moskwa – 2013, Paryż
1963 – ukończyła studia filologiczne na Uniwersytecie Leningradzkim.
Już w czasie studiów związała się z ruchem demokratycznym, co spowodowało stopniowo nasilające się szykany.
1968 – jako współorganizatorka „demonstracji siedmiorga” w Moskwie przeciwko wejściu armii Układu Warszawskiego do Czechosłowacji została na krótko aresztowana, w następnych miesiącach toczyło się śledztwo, zakończone w 1970 represyjnym uznaniem za psychicznie chorą i uwięzieniem najpierw w szpitalu psychiatrycznym w Kazaniu, a potem w więzieniu na Butyrkach w Moskwie.
1975 – zmuszona do opuszczenia kraju. Osiedliła się w Paryżu, gdzie pracowała jako dziennikarka w kilku rosyjskich pismach emigracyjnych.
1992 – za przekłady literatury polskiej nagrodzona przez Polski PEN Club.
2005 – Laureatka Nagrody im. Jerzego Giedroycia przyznawanej przez dziennik „Rzeczpospolita” za działalność na rzecz polskiej racji stanu. Otrzymała polskie obywatelstwo
2006-2013 – była przewodniczącą jury Literackiej Nagrody Europy Środkowej „Angelus”.
Za wybitne zasługi w działalności na rzecz przełamywania historycznych stereotypów między narodem polskim i rosyjskim, za osiągnięcia w popularyzowaniu polskiej kultury, za wspieranie przemian demokratycznych w Polsce została pośmiertnie odznaczona Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

rzeźbiarz, medalier
1873, Augsburg – 1943, Wrocław
od dzieciństwa przejawiał zamiłowania do rysunku i muzyki
1892 – 1899 – studia na Akademii Sztuk Pięknych w Monachium
1905 – przyjechał do Wrocławia i został nauczycielem rzeźby w Królewskiej Szkole Sztuki
autor m.in.:
rzeźby “Amor na Pegazie” stojącej na Promenadzie Staromiejskiej przy Parku Staromiejskim,
kamiennej ambony dla kościoła pw. św. Augustyna przy ul. Sudeckiej
spiżowej bogini sprawiedliwości “Justitii” nad wejściem do budynku wrocławskiego Sądu przy ul. Sądowej.
głowy śpiewającego Orfeusza, której replika stanęła na pl. Wolności przed Muzeum Teatru.

polski inżynier chemik, publicysta, tłumacz i działacz międzynarodowego ruchu esperantystów.
1857, Nowe Dobra – 1921, Warszawa
Był nauczycielem języka esperanto, prelegentem i organizatorem. Od 1908 roku pełnił funkcję prezesa Polskiego Związku Esperantystów. Był współtwórcą Akademio de Esperanto. Opracował również Słownik Języka Esperanto (1910).
Przełożył na esperanto m.in. „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza, „Halkę”, wiele pieśni i arii, „Mazepę” Juliusza Słowackiego i dwie antologie poezji, m.in. „El parnaso de popoloj” („Z Parnasu narodów”), zawierająca przekłady z 30 języków.
1879–1882 – studiował chemię na Uniwersytecie Wrocławskim. Jako inżynier chemik pracował w Zawierciu oraz w Czechach i na Morawach.
Zainteresowanie literaturą pojawiło się u Antoniego Grabowskiego już podczas studiów uniwersyteckich. W tym czasie został on aktywnym członkiem Towarzystwa Literacko-Słowiańskiego. Grabowski nie zajmował się jednak wyłącznie polszczyzną i jej dorobkiem literackim – krok po kroku przyswoił sobie także 9 języków na poziomie zaawansowanym, a kolejne 15 rozumiał.
1887 – przestudiował wydaną w tym samym roku broszurę Dr Esperanto. Język międzynarodowy. Przedmowa i kompletny podręcznik autorstwa Ludwika Zamenhofa. Zamenhof przedstawił w niej swój projekt nowego języka międzynarodowego, który stał się znany jako „Esperanto”. Grabowskiego zafascynowała logiczna struktura esperanta oraz szybka do uzyskania łatwość wyrazu. Podróż do Warszawy i spotkanie z Zamenhofem doprowadziły do pierwszej rozmowy w tym języku.
1908–1914 – prowadził w kilku warszawskich szkołach kursy esperanto. W 1908 opublikował artykuł o szczególnym znaczeniu esperanto jako języka przygotowawczego (>propedeutyka) w nauce języków obcych. Na konkretnych przykładach pokazał, jak nauka tego języka poprzedzająca kursy francuskiego i łaciny przyspiesza naukę tych języków.

działaczka społeczna, aktywistka
1858, Kopenhaga – 1945, Gentofte (Dania)
z Wrocławiem związała się za sprawą męża – wybitnego rabina Jacoba Guttmanna.
Była długoletnią przewodniczącą wrocławskiego oddziału Żydowskiego Związku Kobiet – organizacji założonej w 1904 r. w Niemczech przez Bertę Pappenheim, a zajmującej się opieką społeczną, działalnością kulturalną i pedagogiczną.
Jej aktywistki walczyły o zniesienie handlu dziewczętami, domagały się prawa wyborczego dla kobiet, prawa do wykształcenia i pomocy dla niezamężnych matek.
Związek wydawał własny miesięcznik i działał do 1938 r., kiedy to został zlikwidowany przez władze hitlerowskie. Na Dolnym Śląsku prowadził m.in. dom małego dziecka przy ul. Krzyckiej i dom wypoczynkowy dla dzieci w Świeradowie-Zdroju.

niemiecki lekarz neurolog pochodzenia żydowskiego, inicjator igrzysk paraolimpijskich
1899, Toszek (śląskie) – 1980, Aylesbury (Wielka Brytania)
1902 – rodzina Guttmannów przeniosła się do Chorzowa, gdzie Ludwig zdał maturę i podjął się pracy jako wolontariusz w lokalnym szpitalu górniczym. Chciał w nim pozyskać doświadczenie przed studiami lekarskimi.
1918 – rozpoczął studia medyczne we Wrocławiu. Następnie w latach 1919–1924 studiował we Freiburgu.
1928 – podjął pracę jako neurochirurg w liczącej 300 łóżek klinice psychiatrycznej Uniwersytetu w Hamburgu.
1933 – został zwolniony z funkcji głównego lekarza w Wenzel-Hancke-Krankenhaus we Wrocławiu i zabroniono mu leczenia nie-Żydów. Od tego czasu został dyrektorem wrocławskiego szpitala żydowskiego.
1938 – po Nocy Kryształowej przyjął do szpitala jako pacjentów wielu ludzi chcących uniknąć represji i większość z nich wybronił przed aresztowaniem.
1939 – z żoną i dwójką dzieci wyemigrował z Niemiec i na zlecenie ministra spraw zagranicznych III Rzeszy Joachima von Ribbentropa badał w Lizbonie portugalskiego dyktatora Antónia de Salazara. W drodze powrotnej uzyskał zgodę na pobyt w Wielkiej Brytanii.
1944 – powierzono mu zadanie stworzenia oddziału dla paraplegików – inwalidów wojennych z drugiej wojny światowej, dla których opracował nowatorskie metody rehabilitacji. Uważał sport za sposób leczenia i rehabilitacji.
1948 – zorganizował w Stoke Mandeville zawody dla weteranów wojennych w strzelaniu z łuku. Ponieważ tego samego dnia otwierano letnie igrzyska olimpijskie w Londynie, Guttmann powiązał te zdarzenia, stając się inicjatorem igrzysk paraolimpijskich. w 1960 r. w Rzymie odbyły się pierwsze igrzyska paraolimpijskie.
1966 – za swoje zasługi otrzymał tytuł szlachecki z rąk królowej brytyjskiej Elżbiety II.

chemik
1868, Wrocław – 1934, Bazylea
studiował we Wrocławiu, Heidelbergu, Zurychu i Jenie
Pracował w fabryce nawozów sztucznych koło Mysłowic
w latach 90. XIX w. przeszedł na protestantyzm
1903-1907 – praca nad syntezą amoniaku
W czasie I wojny światowej zaangażował się w pracę nad bronią chemiczną
W czasie pokoju – ludzkości, w czasie wojny – ojczyźnie.
1915 – podczas bitwy pod Ypres osobiście nadzorował atak gazowy, podczas którego zginęło blisko 18 000 Francuzów i Anglików
1918 – Nagroda Nobla w dziedzinie chemii za odkrycie syntezy amoniaku
1933 – ponownie przechodzi na judaizm, szkalowany za swoje pochodzenie rezygnuje ze wszystkich stanowisk i emigruje do Szwajcarii, gdzie rok później umiera.

śpiewaczka operowa, pionierka wrocławska
1919, Warszawa – 1966, Wrocław
1927 – zamieszkała z rodziną w Białymstoku, gdzie w 1934 ukończyła szkołę powszechną i rozpoczęła naukę w gimnazjum handlowym.
1937-39 – kształciła się w szkole muzycznej w Grodnie; po wybuchu II wojny światowej pracowała tam w elektrowni miejskiej, była bileterką na dworcu kolejowym i urzędniczką.
1945 – Od stycznia do czerwca występowała w repertuarze muzycznym w Teatrze Miejskim w Grodnie, po czym wyjechała do Bydgoszczy i od lipca do września pracowała w rozgłośni PR.
1946 – debiut w Operze we Wrocławiu tytułową rolą w premierowym przedstawieniu „Madame Butterfly”; w sezonie 1946/47 powierzono jej tytułową rolę w „Halce”.
Posiadała rzadki rodzaj głosu – piękny sopran spinto, z łatwością koloratury oraz wszechstronne możliwości wokalne.
1962 – Przestała pracować w Operze Wrocławskiej.
1964 – Na skutek interwencji władz miejskich została przyjęta ponownie do zespołu.

W przygotowaniu

lekarz, immunolog i bakteriolog
1884, Warszawa – 1954, Wrocław
1907 – obronił w Berlinie pracę doktorską
wprowadził oznaczenie grup krwi: 0, A, B i AB oraz czynnik Rh
Po I WŚ wraca do Polski, gdzie współorganizuje Państwowy Zakład Higieny
udowodnił zasady dziedziczenia i ich zastosowanie w dziedziczeniu ojcostwa
zajmował się transfuzjologią i opracował zasady przetaczania krwi
pracował nad problemami konfliktu serologicznego w ciąży – wskazał, że różnice serologiczne między ciężarną a płodem mogą być przyczyną jego uszkodzenia
1941 – wysiedlony do getta warszawskiego walczył z epidemią
1942 – uciekł z getta i ukrywał się
1945 – przenosi się do Wrocławia i organizuje Wydział Lekarski UWr
1950 – nominowany do Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny
1954 – tworzy Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej
pochowany na cmentarzu św. Wawrzyńca przy ul. Bujwida

dramaturg, poeta, aktor
1798 – 1880, Wrocław
uczęszczał do gimnazjum fryderycjańskiego i gimnazjum Marii Magdaleny
1819 – debiut na scenie w roli Mortimera w dramacie “Maria Stuart”
przeniósł na grunt niemiecki wodewil – gatunek sceniczny wywodzący się z Francji
Dla królewskiej sceny w Berlinie napisał 2 swoje najsłynniejsze dramaty: “Stary wódz” (o Tadeuszu Kościuszce) i “Lenore”
1817 – obejmuje kierownictwo teatru w Rydze
1839 – po śmierci swojej drugiej żony wraca do Wrocławia i kontynuuje działalność twórczą i aktorską
W swojej twórczości wiele miejsca poświęcał ziemi śląskiej i sławnym Polakom
Część utworów napisał w śląskim dialekcie z okolic Sobótki
Przed II wojną światową jego imię nosiło obecne Wzgórze Polskie

polski geograf, geomorfolog i polarnik, autor ponad 350 prac naukowych
1915, Kleparów – 1999, Wrocław
1933 – zdał maturę z pierwszą lokatą i podjął studia geograficzne na Uniwersytecie Jana Kazimierza, specjalizując się w geomorfologii.
Brał udział w wyprawie na Grenlandię, zorganizowanej przez Aleksandra Kosibę. 1939 – otrzymał tytuł doktora filozofii Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie.
Wojnę spędził w rodzinnym Lwowie.
1941–1944 – był karmicielem wszy w Instytucie Badań nad Tyfusem Plamistym i Wirusami prof. Rudolfa Weigla. Dzięki tej pracy przez dwa lata utrzymywała się cała rodzina.
1945 – wraz z wieloma innymi Polakami został zmuszony do opuszczenia Lwowa.
1950 – uzyskał tytuł profesora i objął funkcję kierownika zakładu geografii fizycznej, a później geomorfologii na Uniwersytecie we Wrocławiu. W latach 1962–1968 był rektorem tejże uczelni. 1968 – stanął po stronie strajkujących studentów, narażając się na represje ze strony komunistycznych władz.
Inicjator akcji sprowadzenia do Wrocławia i wyeksponowania Panoramy Racławickiej. Od 1980 przewodniczący Społecznego Komitetu Odbudowy Panoramy Racławickiej.
Zmarł we Wrocławiu, pochowany na cmentarzu Św. Wawrzyńca.

lekarz, filozof i polityk pochodzenia słowackiego okresu humanizmu, rektor Uniwersytetu Karola w Pradze.
1566, Wrocław – 1621, Praga
po ukończeniu miejskiej szkoły we Wrocławiu studiował w Wittenberdze, a następnie w Lipsku filozofię i medycynę. W 1587 – uzyskał stopień bakałarza. Początkowo prowadził praktykę lekarską w rodzinnym Wrocławiu.
1593 – został osobistym lekarzem saskiego księcia Wilhelma w Dreźnie, a po dalszych dwóch latach – profesorem anatomii, chirurgii i botaniki uniwersytetu w Wittenberdze.
1600 – odwiedził Pragę. Wykonał tam pierwszą w tej części Europy publiczną sekcję zwłok ludzkich, opisaną później w osobnym dziele.
1608 – obecny w Wiedniu przy koronacji króla Macieja Habsburga, a wkrótce został jego nadwornym lekarzem i historiografem.
1617 – wybrany rektorem praskiego Uniwersytetu Karola. W tym czasie zaangażował się w politykę, stając po stronie czeskich protestantów przeciwko cesarzowi Ferdynandowi II Habsburgowi.
1618 – przybył do Preszburga (ówczesna Bratysława) z misją uniemożliwienia wyboru Ferdynanda II na króla Węgier. Misja ta nie powiodła się, a Jessenius spędził kilka miesięcy w więzieniu. Po klęsce Czechów na Białej Górze w grudniu 1620 r., Jessenius został znów uwięziony i w czerwcu 1621 r. stracony wraz z 26 innymi oskarżonymi na Rynku Starego Miasta w Pradze. Jego głowa, przez kilka tygodni wystawiona na postrach prażanom, została w końcu pochowana pod posadzką praskiego Kościoła Marii Panny przed Tynem.

polska aktorka teatralna i filmowa oraz reżyserka żydowskiego pochodzenia, jedna z największych aktorek w historii żydowskiej sceny teatralnej. Dyrektorka Państwowego Teatru Żydowskiego.
1899, Odessa – 1980, Nowy Jork
1916 – ukończyła gimnazjum i zadebiutowała na scenie Teatru Żydowskiego w Warszawie.
Od 1933 kierowała własnym zespołem teatralnym, który od 1937 miał siedzibę w Teatrze Nowości przy ulicy Bielańskiej. W 1937 świętowała w Wilnie 20 lat pracy aktorskiej.
Po wybuchu II wojny światowej, 6 września 1939 jej mieszkanie i teatr zostały zbombardowane, a sama przez trzy tygodnie przebywała w schronie wraz z rodziną i grupką przyjaciół. Nie zostało jej nic poza dwoma futrami i pierścionkiem.
Wkrótce z falą mieszkańców opuściła Warszawę i dotarła do Lwowa, gdzie władze komunistyczne powierzyły jej kierowanie Państwowym Teatrem Żydowskim.
1948 – władze komunistyczne zaproponowały jej zorganizowanie teatru żydowskiego w Łodzi, w którym objęła funkcje dyrektorki. W 1950 teatry żydowskie we Wrocławiu i w Łodzi zostały połączone w jeden Państwowy Teatr Żydowski pod jej kierownictwem, który od 1955 przeniósł się do Warszawy.
1967 – była pierwszą aktorką z krajów socjalistycznych nominowaną do Oscara. Nominację za najlepszą rolę kobiecą otrzymała za rolę sklepikarki w czechosłowackim filmie „Sklep przy głównej ulicy”.
1968 – na znak protestu przeciwko oficjalnej propagandzie antysemickiej, dobrowolnie udała się do wydziału kultury urzędu miejskiego i podała się do dymisji. Ostatecznie wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych i zamieszkała w Nowym Jorku.

chemiczka, pierwsza doktorka Uniwersytetu Wrocławskiego chemiczka,
1870, Wojczyce (pow. średzki) – 1915, Berlin
1895 – rozpoczęła studia chemiczne na Uniwersytecie Wrocławskim początkowo w roli słuchaczki.
1900 – ukończyła studia i jako pierwsza kobieta na Uniwersytecie Wrocławskim uzyskała tytuł doktorski.
1901 – poślubiła Fritza Habera i wraz z mężem rozpoczęła pracę w niemieckim Karlsruhe. Po roku urodziła syna. Mąż próbował zamknąć żonę domu, jednak ona nie chciała zgodzić się na rolę kury domowej.
tłumaczyła prace męża na język angielski
1915 – popełniła samobójstwo na wieść o użyciu przez męża froncie I wojny światowej gazów bojowych.

naukowczyni, jedna z pierwszych w Europie pionierek fizyki
1887, Wrocław – 1964, Durham (Stany Zjednoczone)
1907 – rok przed oficjalnym dopuszczeniem kobiet do studiowania rozpoczęła studia na Uniwersytecie Wrocławskim. Była drugą kobietą w historii wrocławskiej uczelni, która kształciła się na tym kierunku, powszechnie uważanym za przeznaczony jedynie dla mężczyzn.
1913 – jako trzecia kobieta w Prusach uzyskała doktorat z fizyki. Jej promotor Otto Lummer obsadził ją na stanowisku asystentki. Była zatem pierwszą kobietą w historii Uniwersytetu Wrocławskiego, która pracowała na uczelni naukowo i prowadziła wykłady.
1930 – była jedną z trzech Niemek, które przed II wojną światową uzyskały w fizyce habilitację, tj. uprawnienie do samodzielnego nauczania na uczelni.
1933 – usunięta z uczelni z powodu wprowadzenia nazistowskich rozporządzeń, które zabraniały Żydom pełnić funkcje w usługach rządowych.
1939 – otrzymała wizę do Wielkiej Brytanii, ale anulowano ją z powodu wybuchu wojny.
1941 – dociera do Stanów Zjednoczonych, gdzie rozpoczyna prace naukową
Specjalizowała się w technice spektrofotometrii. Rozwinęła te metody badawcze i opracowała sposoby pozyskiwania informacji z pomiarów intensywności i z kształtów linii emisji. Była autorką 270 stron we wiodącym podręczniku do fizyki Müller-Pouillets Lehrbuch der Physik, popularnym w latach 30. i 40. XX w. w Niemczech. Otrzymała jeden patent i napisała liczne artykuły na temat spektroskopii optycznej i fotometrii płomieniowej, z których kilka wciąż było cytowanych na początku XXI w.
2019 – Jest jedyną osobą urodzoną we Wrocławiu, której Google poświęciło Doodle’a.

polska pisarka, nowelistka, autorka dziennika.
1903, Lwów – 1969, Warszawa
Studiowała filologię klasyczną, a ukończyła romanistykę na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie.
Znajomość greki i łaciny, niemieckiego, a zwłaszcza biegła znajomość francuskiego.
1945 – osiadła z mężem we Wrocławiu, gdzie Jerzy Kowalski organizował filologię klasyczną na Uniwersytecie Wrocławskim. Zamieszkali na Karłowicach, w willi przy ul. Samuela Bogumiła Lindego 10.
1949 – Po śmierci męża pozostała we Wrocławiu. Włączyła się z energią w życie literackie i intelektualne miasta, w latach 1947–1952 była współredaktorką kwartalnika „Zeszyty Wrocławskie”.
1954 – przeniosła się do Warszawy i zamieszkała z córką wraz z Marią Dąbrowską.
1963 – wspólnie odbyły wyprawę do Włoch, Szwajcarii i Paryża – odwiedzając m.in. Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Jerzego Giedroycia i Jerzego Stempowskiego.
1965 – Po śmierci Marii Dąbrowskiej Kowalską najpierw upokorzył testament przyjaciółki (w którym została pominięta), zanim odnalazł się zapis późniejszy, uwzględniający ją i czyniący odpowiedzialną za spuściznę pisarską.

W przygotowaniu

architekt i budowniczy
1732, Kamienna Góra – 1808, Wrocław
studiował prawo na Uniwersytecie w Halle
po przybyciu do Wrocławia studiował architekturę
rozbudował pałac rodziny Hatzfeldów w Żmigrodzie oraz przebudował pałac tej rodziny we Wrocławiu
przebudował pałac biskupi i kurię kanoników na Ostrowie Tumskim
wybudował rafinerię cukru oraz koszary na Kępie Mieszczańskiej
wybudował pałac rodziny Wallenberg-Pachaly oraz odwach w Rynku obok Ratusza oraz pomnik nagrobny gen. von Tauentziena
przebudował i urządził Pałac Królewski
został pochowany na dawnym Wielkim Cmentarzu w okolicach pl. Jana Pawła II. Nagrobek nie zachował się.

filozof, pisarz, twórca pierwszej partii robotniczej w Niemczech
1825, Wrocław – 1864, Genewa
urodzony w rodzinie kupieckiej
studiował filozofię na Uniwersytecie we Wrocławiu i Berlinie
1848 – brał udział w Wiośnie Ludów
1863 – założył w Lipsku pierwszą niemiecką partię robotniczą o nazwie Powszechny Niemiecki Związek Robotniczy ,
1864 – zginął od postrzału w pojedynku o kobietę – 21-letnią Helenę von Donniges, córkę bawarskiego dyplomaty i narzeczoną mołdawskiego arystokraty Yanko von Racovitza
pochowany na Starym Cmentarzu Żydowskim przy ul. Ślężnej

W przygotowaniu

niemiecka arystokratka z rodu Maltzan, lekarka weterynarii, Sprawiedliwa wśród Narodów Świata.
1909, Milicz – 1997, Berlin
Od dziecka była miłośniczką przyrody, hodowała kanarki, króliki, papugi i świnki morskie.
Studiowała, nietypową dla dziewczyny w tym czasie, zoologię, botanikę i antropologię na Uniwersytecie Wrocławskim we Wrocławiu i na uniwersytecie w Monachium.
1933 – otrzymała stopień doktora z biologii rybołówstwa.
Kiedy naziści doszli do władzy natychmiast przyłączyła się do ruchu oporu. Ze względu na swoje poglądy polityczne często zmieniała pracę.
1940 – rozpoczęła studia weterynaryjne, które ukończyła w 1943 r.
Przed II wojną światową poznała autora żydowskiego Hansa Hirschela. Od 1942 r. do końca wojny chroniła go w specjalnej kryjówce wewnątrz kanapy w salonie swojego mieszkania w Wilmersdorf.
Zaszła w ciążę z Hansem. Nowo narodzone dziecko zostało umieszczone w inkubatorze w szpitalu, który zbombardowano, wskutek czego dziecko zmarło. Wkrótce potem adoptowała dwie dziewczynki z obozu dla dzieci. We współpracy z należącym do Kościoła Szwecji kościołem Victorii w Wilmersdorf ratowała Żydów w czasie II wojny światowej, ukrywając, zdobywając dla nich fałszywe dokumenty.
1981 – zamieszkała w berlińskiej dzielnicy Kreuzberg, gdzie prowadziła lecznicę dla zwierząt.
1987 – została odznaczona medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata za uratowanie podczas wojny kilkudziesięciu Żydów. Odmówiła jednak udziału w przyjęciu w ambasadzie Izraela. Zaprotestowała w ten sposób przeciwko zbombardowaniu przez Izrael arabskiego osiedla w Libanie. W odmowie napisała: „Całe życie walczyłam o prawo wszystkich ludzi do życia w pokoju, niezależnie od koloru skóry i wyznania. Nie widzę, żeby Izrael miał z tym coś wspólnego” .

polski skrzypek i dyrygent
1838, Lwów – 1901, Wrocław
1855 – wyjechał na studia do Wiednia. Zgodnie z wolą ojca podjął studia techniczne, ale też – wbrew jego woli – naukę w wiedeńskim konserwatorium. Gdy ojciec dowiedział się o jego zamiłowaniach, pozbawił go pomocy materialnej, co spowodowało, że od tego czasu musiał utrzymywać się sam zarabiając jako nauczyciel gry na skrzypcach.
1862-1890 – Był koncertmistrzem orkiestry symfonicznej w Colmar. Dyrygował orkiestrami w hamburskiej Singakademie, Szafuzie i Koblencji.
1890 – nabawił się niedowładu dwóch palców lewej ręki, co spowodowało niemożność gry na skrzypcach i zainteresowanie się dyrygenturą.
Pod koniec życia zamieszkał we Wrocławiu, gdzie od roku 1890 do śmierci kierował orkiestrą Wrocławskiego Towarzystwa Muzycznego (Breslauer Orchester–Verein). Już pierwszy koncert, który odbył się 8 października 1890 r. okazał się wielkim sukcesem entuzjastycznie przyjętym przez wrocławską prasę, a każdy kolejny odbywał się przy wypełnionej sali, co było też sukcesem komercyjnym.
Został pochowany na cmentarzu Grabiszyńskim we Wrocławiu. Do dziś zachował się pomnik-nagrobek przedstawiający grającego na skrzypcach anioła.

lekarz, chirurg
1850, Czerniowce – 1905, Wrocław
praprawnuk gen. von Tauentziena ze strony matki
1875 – ukończył studia medyczne i rozpoczął praktykę chirurgiczną
1882 – zostaje kierownikiem katedry chirurgii na Uniwersytecie Jagiellońskim
1890 – zostaje dziekanem wydziału lekarskiego Uniwersytetu Wrocławskiego
był współpomysłodawcą budowy nowoczesnych klinik uniwersyteckich przy dzisiejszej ul. Skłodowskiej-Curie
wynalazł komorę próżniową do operacji na klatce piersiowej
wprowadził antyseptyczna metodę opatrywania ran
wprowadził środki ostrożności – sterylne rękawice operacyjne, rękawice niciane, nakrycia głowy i bandaże muślinowe na twarze operujących
zmarł w letnim domu w Pełcznicy (Świebodzice) i został tam pochowany.

W przygotowaniu

polska działaczka społeczna, historyczka sztuki i archeolożka, działaczka opozycji demokratycznej w PRL.
1940, Brześć nad Bugiem – 2010, Smoleńsk
W okresie II wojny światowej, jako dziecko, została wywieziona na Syberię; opuściła ją z Armią Andersa i jako jedno z polskich dzieci deportowanych w głąb ZSRR znalazła się w Afryce Wschodniej, na pograniczu Kenii i Tanzanii (ówczesnej Tanganiki), w krainie Masajów.
1947 – przez Genuę wróciła z matką do Polski i zamieszkała w Jaworze.
1958 – zdała maturę w Prywatnym Liceum Ogólnokształcącym Sióstr Urszulanek we Wrocławiu, a następnie ukończyła studia na Uniwersytecie Wrocławskim, uzyskując dyplom z archeologii.
W okresie PRL angażowała się z mężem w działalność opozycyjną, prowadząc starania o postawienie pomnika księdza Jerzego Popiełuszki w Suchowoli; w stanie wojennym współpracowała z Solidarnością Walczącą.
Brała udział w przygotowaniu dokumentacji dotyczącej Panoramy Racławickiej i zabiegała o postawienie w Starym Sączu pomnika świętej Kingi, fundatorki klasztoru klarysek w Starym Sączu.
2010 – 10 kwietnia zginęła w katastrofie polskiego samolotu Tu-154 w Smoleńsku, udając się na obchody 70. rocznicy zbrodni katyńskiej do Katynia.

polski językoznawca i historyk, badacz języka starosłowiańskiego, autor prac naukowych i popularnonaukowych z dziedziny historii Słowian i gramatyki języków słowiańskich.
1830, Kłecko – 1909, Wrocław
Absolwent Gimnazjum Marii Magdaleny w Poznaniu.
1850 – podjął studia na Uniwersytecie Wrocławskim, w 1856 uzyskał tytuł doktora.
1867 – po uzyskaniu tytułu profesora objął Katedrę Języków i Literatur Słowiańskich na Uniwersytecie Wrocławskim. W latach 1868–1907 pełnił funkcję kierownika tej katedry. Był wykładowcą literatur słowiańskich, gramatyki porównawczej oraz gramatyki języka starosłowiańskiego.
Szczególną uwagę poświęcał mitologii słowiańskiej i związanej z nią kulturze ludowej, był twórcą seminarium slawistycznego, popularnego wśród polskich studentów.
1893–1894 – był rektorem Uniwersytetu Wrocławskiego.
Zmarł we Wrocławiu w 1909, został pochowany na Cmentarzu Osobowickim. Jego grób zniszczony przez Niemców po 1939 r. został staraniem Towarzystwa Miłośników Wrocławia w 1967 r. „rewindykowany”.

W przygotowaniu

pierwsza w Niemczech radna miejska i działaczka społeczna
1860, Kostomłoty – 1938, Jerozolima
1918 – została radną miasta Wrocławia z ramienia Niemieckiej Partii Demokratycznej mając prawie 60 lat.
Wcześniej pracowała jako nauczycielka w Berlinie, Budapeszcie i Londynie.
1908 – założyła Stowarzyszenie Kobiet Żydowskich we Wrocławiu, z którego inicjatywy powstało przedszkole oraz dom dziecka.
Brała także udział w tworzeniu tutejszego Biura Opieki Społecznej dla Żydów.
Jej mąż i czwórka dzieci zmarli w bardzo młodym wieku
Aktywnie działała na rzecz opieki socjalnej nie tylko dla wrocławian wyznania mojżeszowego. Jej liczne inicjatywy i fundacje miały wspierać wszystkich potrzebujących.
Jedna z jej córek, Lizzie, zmarła w 1926 r. w wyniku zakażenia podczas opieki nad żołnierzami w lazaretach I wojny światowej.
Druga córka, Helen Ollendorff-Curth, była znaną amerykańską dermatolożką, m.in. jako jedna z pierwszych badała choroby skóry o podłożu genetycznym.

W przygotowaniu

pływak Pafawagu Wrocław, specjalista w stylu klasycznym.
1934, Wilno – 1992, Wrocław
1953 – Pierwszy polski rekordzista świata w pływaniu na 100 m stylem klasycznym. Pierwszy rekord świata ustanowił wynikiem 1:10.9 min., następny rekord na tym samym dystansie pobił w 1954 wynikiem 1:09.8 min na basenie nr 1 Miejskich Zakładów Kąpielowych we Wrocławiu.
1954 – Pierwszy Polak, który wywalczył srebrny medal na Mistrzostwach Europy w Turynie w 1954 roku. Olimpijczyk z Helsinek (1952).
Po zakończeniu kariery, na skutek choroby Buergera (zakrzepowe zapalenie żył) przeszedł amputację prawej nogi.
Losy Marka Petrusewicza posłużyły jako inspiracja filmu Filipa Bajona “Rekord świata”.
1980 – wstąpił do NSZZ Solidarność. Z ramienia Wojewódzkiej Federacji Sportu został członkiem Zarządu Regionu Dolnośląskiej Solidarności. Należał do najbardziej bezkompromisowego skrzydła Solidarności, blisko współpracował z Kornelem Morawieckim.
1981 – został pobity przez oddział ZOMO. Dwa tygodnie spędził we wrocławskim więzieniu, w nieogrzewanej celi, co przyczyniło się do dalszego rozwoju choroby.
1983 – stracił drugą nogę, a w 1986 doznał prawostronnego wylewu.
1990 – zostały zorganizowane we Wrocławiu pierwsze zawody pływackie Puchar Marka Petrusewicza, które w 1992 przerodziły się w jego Memoriał.
W roku 2006 w kadrze narodowej Polski w pływaniu startował z sukcesami wnuk Marka Petrusewicza – Łukasz Wójt.

W przygotowaniu

zwana Ellen Malchen lub Łokciową Amalią (ur. 28 maja 1812, zm. 1884) – handlarka związana z Piwnicą Świdnicką we Wrocławiu, której stała się jednym z symboli, bohaterka piosenek, wierszy i pocztówek. Była jedną z oryginalniejszych postaci dawnego Wrocławia. Przez 61 lat sprzedawała w Piwnicy Świdnickiej przybory i materiały kreślarskie oraz zabawki. W tamtym czasie była wręcz postacią kultową. Zaczęła pracę obnośnej handlarki w wieku 11 lat. Ciekawą historią jest moment, kiedy dzierżawca lokalu Adolf Friebe w 1874 r. zorganizował jubileusz 50-lecia jej pracy. Podczas krojenia tortu, który dostała, ze środka wypadło 50 talarów. Jej wizerunek znajduje się na kracie z bramy prowadzącej do Piwnicy Świdnickiej. Wykuł ją czeski kowal Jaroslav Vonka. Kratę można oglądać w Sali Wielkiej wrocławskiego Ratusza.

amerykańska lekarka niemieckiego pochodzenia, psychiatrka, neuroradiolożka i neurochirurżka.
1898, Wrocław – 1991, Albany (USA)
1923 – ukończyła studia medyczne we Wrocławiu i uzyskała prawo wykonywania zawodu. Była tym samym jedną z pionierek żeńskiej medycyny niemieckiej.
1924 – zaczęła szkolenie w zakresie neurologii, psychiatrii i neurochirurgii, pracując kolejno jako stażystka i asystentka. W tym okresie wykonywała swoje pierwsze zabiegi neurochirurgiczne. Ze względu na talent do rysunku wykonywała także szkice chirurgiczne i obrazy biopsyjne.
1929 – przeniosła się do Frankfurtu, gdzie kierowała oddziałem neuroradiologii w nowo utworzonej klinice zdrowia psychicznego tamtejszego uniwersytetu, która była jednym z najnowocześniejszych szpitali psychiatrycznych w ówczesnej Europie.
1933 – Po dojściu nazistów do władzy otrzymała zakaz wykonywania zawodu i straciła pracę. Wyemigrowała do USA.
1934 – podjęła pracę w szpitalu w Nowym Jorku jako asystentka w dziedzinie neurologii, neurochirurgii i psychiatrii. Była tam pierwszą kobietą chirurżką. Otworzyła też własną praktykę w zakresie neurologii, neurochirurgii i psychiatrii.
1934/1935 – dwukrotnie odwiedziła ojca i brata we Wrocławiu.
1939 – uzyskała obywatelstwo amerykańskie.
1941 – zamieszkała w Albany, gdzie pracowała jako wykładowczyni psychiatrii w Albany Medical College i jako asystentka w miejscowym szpitalu.
1943 – wstąpiła do armii amerykańskiej, gdzie zajmowała się trenowaniem żeńskiego personelu. W tym okresie jej najważniejszym osiągnięciem była obrona żołnierek-lesbijek, w ramach której podkreślała, że homoseksualność nie jest chorobą i nie powinna być obiektem zainteresowania armii, o ile nie narusza się dóbr osobistych osób trzecich. Jej postawa przyczyniła się do dalszych badań nad homoseksualnością, co czyni ją jedną z pionierek kampanii na rzecz praw osób homoseksualnych.
1946 – po odejściu z wojska w stopniu majora objęła stanowisko głównej w wojskowej klinice dla weteranów w Albany. Do późnego wieku praktykowała jako neurolożka i psychiatrka.
Nigdy nie wyszła za mąż i przez ponad 40 lat mieszkała ze swoją gosposią, według części rodziny obie kobiety były parą, aczkolwiek brak innych dowodów, by była lesbijką.

W przygotowaniu

niemiecki poeta religijny doby baroku. Pisał utwory apologetyczne, pieśni religijne i aforyzmy o mistycznym zjednoczeniu z Bogiem. Jego Heilige Seelenlust czytywali zarówno protestanci, jak i katolicy.
1624, Wrocław – 1677, Wrocław
1636-1643 – kształcił się we wrocławskim Liceum Św. Elżbiety,
1648 – na Uniwersytecie w Padwie uzyskał doktorat z medycyny i filozofii.
1649 – został osobistym i nadwornym lekarzem luterańskiego księcia Sylwiusza Nimroda Wirtemberskiego w Oleśnicy.
1652 – przeniósł się do Wrocławia, gdzie został lekarzem w klasztorze Zakonu Krzyżowców z Czerwoną Gwiazdą przy kościele pod wezwaniem św. Macieja. 1653 – przeszedł we wrocławskim kościele pod wezwaniem św. Macieja na katolicyzm, przyjmując łacińskie imię Angelus. Druga część jego imienia pochodzi zapewne od łacińskiej nazwy Śląska. Swój majątek przeznaczył na cele dobroczynne.
Związał się czynnie z kontrreformacją. Atakowany przez protestantów groził, że jako polski szlachcic, poprosi króla polskiego o opiekę.
1654 – otrzymał honorowy tytuł cesarsko-królewskiego lekarza nadwornego. Nadal też zajmował się działalnością charytatywną.
1661 przyjął, mając papieską dyspensę, święcenia kapłańskie w Nysie. Prowadził też ostre polemiki w duchu kontrreformacji i domagał się rekatolicyzacji Śląska.
Ostatnie 10 lat życia spędził w klasztorze pod wezwaniem św. Macieja, będąc lekarzem ubogich oraz kapłanem.
Umarł wyniszczony przez ascezę i chorobę. Został pochowany we Wrocławiu, w krypcie kościoła pod wezwaniem św. Macieja. Pomnik Silesiusa, autorstwa wrocławskiej artystki Ewy Rossano, stoi w ogrodzie sąsiedniego Ossolineum, czyli dawnego klasztoru Krzyżowców.

W przygotowaniu

światowej sławy polska śpiewaczka (sopran), pierwsza Polka występująca w Metropolitan Opera w Nowym Jorku.
1858, Wiśniowczyk – 1935, Nowy Jork
Już w czwartym roku życia zaczęła grać na fortepianie, w szóstym zaś na skrzypcach.
Studia muzyczne odbywała we Lwowie, Wiedniu i Mediolanie początkowo w zakresie gry na fortepianie i na skrzypcach, a później także i śpiewu.
1877 – Debiutowała w Atenach partią Elwiry w Purytanach Vincenza Belliniego.
1883 – Brała udział w otwarciu Metropolitan Opera w Nowym Jorku. Łącznie wystąpiła tam 487 razy, śpiewała tam stale w latach 1898–1909.
Była solistką oper Drezna, Londynu, Sankt Petersburga, Mediolanu, występowała gościnnie w Madrycie, Paryżu, Brukseli, Berlinie, Kolonii, Hamburgu, Frankfurcie, Monachium, Amsterdamie, Genewie, Pradze, Wrocławiu (sześciokrotnie), Wiedniu oraz Budapeszcie.
Mieszkała w Dreźnie (najdłużej), Berlinie, Ouchy-Chamblandes pod Lozanną, Nicei, Nowym Jorku i Bolton Landing w USA.
1914- kierowała w Nowym Jorku pracami The American-Polish Relief Committee i działała na rzecz pomocy ofiarom wojny w Polsce, współpracując z Sienkiewiczem i Paderewskim; Komitet upowszechniał też materiały o historii i kulturze Polski, propagując ideę odzyskania niepodległości.
1917 – po zakończeniu kariery zajmowała się pracą pedagogiczną w nowojorskiej Juilliard School, Instytucie Muzycznym Curtisa w Filadelfii oraz we własnym studio w Bolton Landing. Jako profesorka wokalistyki miała w tym zakresie duże osiągnięcia pedagogiczne.
Przez długie lata swej muzycznej działalności czuła się ambasadorką kultury polskiej.

W przygotowaniu

przedsiębiorczyni, matka Edyty Stein
1849, Lubliniec – 1936, Wrocław
uczęszczała do katolickiej szkoły podstawowej oraz założonej przez ojca prywatnej szkoły żydowskiej
1871 – wychodzi za mąż za Zygfryda Steina
Teściowa ceniła Augustę, i choć u swoich dzieci nie znosiła sprzeciwu, nawet gdyby miały słuszność, Auguście udawało się czasem wyrazić odmienny pogląd i dowieść swojej racji. Kiedy jej najmłodszy szwagier, Leon, został wykluczony przez matkę z rodziny, ponieważ został aktorem, przyjęła go do domu i podjęła się mediacji, przekonując teściową o szlachetności tego zawodu.
1890 – przeprowadza się wraz z rodziną do Wrocławia
1893 – Zygfryd umiera na udar słoneczny. Po pogrzebie męża, Augusta nie skorzystała z proponowanej pomocy krewnych i podjęła zaskakującą jak na ówczesne czasy decyzję, że sama poprowadzi firmę.
„Najlepszy kupiec w branży drzewnej”
1910 – kupuje kamienicę przy ul. Nowowiejskiej
1936 – zmarła w swoim domu we Wrocławiu i została pochowana na Starym Cmentarzu Żydowskim przy ul. Ślężnej

nauczycielka, filozofka, zakonnica, święta kościoła katolickiego
1891, Wrocław – 1942, Obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau
ukończyła żeńskie gimnazjum im. Wiktorii we Wrocławiu jako jedna z najlepszych uczennic
1911 – rozpoczęła studia na Uniwersytecie Wrocławskim z zakresu germanistyki, historii, psychologii i filozofii
1913 – przenosi się na Uniwersytet w Getyndze
1916 – obroniła pracę doktorską i rozpoczęła we Wrocławiu pracę jako nauczycielka łaciny, języka niemieckiego, historii i geografii
1922 – przeszła na katolicyzm
1933 – po utracie możliwości dalszej pracy naukowej wstąpiła do klasztoru
1934 – przywdziała habit karmelitanki bosej, w 1935 złożyła śluby czasowe a w 1938 – śluby wieczyste
1941 – przeniesiona i ukryta w klasztorze w holenderskim Echt
1942 – aresztowana i wywieziona do obozu Aushwitz-Birkenau, gdzie zginęła w komorze gazowej
1998 – ogłoszona świętą, została patronką Europy

W przygotowaniu

niemiecki malarz, rysownik, grafik i freskant epoki baroku, zwany „śląskim Apellesem, Rembrandtem, Rubensem lub Rafaelem”.
1630, Królewiec – 1706, Lubiąż
Miał dziewięcioro rodzeństwa. Rodzina była wyznania kalwińskiego.
Początkowo uczył się rzemiosła malarskiego u swego ojca.
1650 – Decydująca dla jego artystycznego rozwoju była podróż do Amsterdamu.
Po opuszczeniu Amsterdamu przez kilka lat podróżował studiując kolekcje malarskie w różnych miastach Niemiec (w tym we Wrocławiu, gdzie był w 1656 r.), Polski i zwłaszcza w Pradze, gdzie był po 1656 r.
1660 – na zaproszenie opata miejscowego klasztoru cystersów osiedlił się w Lubiążu, gdzie otworzył pracownię malarską i przebywał już do końca życia, kupując tu dom z ogrodem i pracując głównie dla tego klasztoru.
1663 – dokonał konwersji na katolicyzm.
Zmarł w związku z postępującą dną moczanową. Zmumifikowane zwłoki Willmanna znajdują się w krypcie opatów kościoła w Lubiążu.

W przygotowaniu